Giói Thiêu Tho Viêt Nam
Lý Lãng Nhân
To English Version - Version anglaise

Ða.i Cu'o'ng

Gâ`n ðây tôi nhân thây có nhiê`u ba.n My~, Viêt muôn biêt thêm vài chi tiêt ðac sác vê` tho' Viêt Nam. Thâm chí có tác gia My~ ðã chi.u khó ði su'u tâ`m tho' Hô` Xuân Hu'o'ng và di.ch ra tiêng My~ ðê trình bày môt vài khía ca.nh ðac sác cu?a tho' Viêt. Tuy nhiên vì ngôn ngu'~ ngan cách, tác phâ?m van chu'o'ng nào khi ðu'o'.c di.ch ra ngoa.i ngu~ cu~ng khó có thê? giu~ ðu'o'c giá tri. van chu'o'ng trung thu'.c cu?a bài nguyên thu?y, huô'ng hô` là tánh cách thuâ`n túy ðáng yêu cu?a tho' Viêt.

Do ðó tôi ðánh ba.o viêt bài nâ`y côt ý ðê? :

a. Giói thiêu môt cách ván tát nhu~ng ðac ðiê?m cu?a thi ca Viêt trai~ qua nhiê`u thòi ðai. Tôi cu~ng cho.n lu'a môt vài bài tho' mâu~ ðê giói thiêu vói ðôc giã ngoai quôc hoac nhu~ng ban Viêt Nam lu'u vong ha?i ngoa.i, cu~ng nhu' các giói ba.n tre? cu?a thê hê mói sau nâ`y chua có dip làm quen nhiê`u vói sác thái ðac biêt cu?a tho' Viêt.

b. Trình bày hêt sú'c ván tát ky~ thuât làm tho' Viêt qua các thê? tho' cô? ðiê?n cu~ng nhu' hiên ðai, ngo~ hâ`u các ban nào thích làm tho' Viêt có thê? dùng làm can ba?n trong bu'ó'c ðâ`u làm tho' Viêt. Tôi hy vong ràng công trình nho? nha.t này se~ giúp các ba.n ây ðo~ mât thì giò' tham kha?o mà còn có thê? làm tho' tiêng Viêt ðuoc dê~ dàng nhanh chóng; ðô`ng thòi cu~ng giúp các ba.n ây thu'o'?ng thúc ru'`ng tho' phong phú Viêt Nam môt cách thích thú ho'n.

c. Riêng ðôi vói các bâc ðàn anh trong thi ðàn Viêt Nam tôi xin thành thât cáo lô~i vì nhu~ng thiêu sót trong bài này cu~ng nhu' ý kiên cá nhân viêt trên mat báo Web site "Le World" - môt cu? chi? vu.ng vê` "múa rìu qua mát tho'." cu?a cá nhân tôi. Lý do ðôc nhât ðê? bào chu~a cho su'. ma.o muô.i này cu~ng chi? là vì quá yêu tho' Viêt, tôi chi? muôn ðóng góp môt phâ`n nho? nha.t nào trong công tác qua?ng bá môt vài khía ca.nh ðáng yêu cu?a tho' Viêt mà thôi.

Các Thê? Tho' Phô? Thông Viêt Nam

Ðê:? gia?n di. hoá ðê` tài, tôi xin ðu'o'.c lu'o'.t kê các thê? tho' Viêt Nam làm 3 loa.i chính :

1. Tho' Viêt Nam Thuâ`n Túy
2. Tho' Viêt Cô? Ðiê?n
3. Tho' Viêt Hiên Ðai

1. Tho' Viêt Nam Thuâ`n Túy

1.1 Tho' 6-8 hay Lu.c Bát

Tho' Viêt Thuâ`n Túy hâ`u nhu thoát thai tù lòi me. ru con cu~ng nhu' qua tiêng hát câu hò trên ruô.ng lúa, trên sông nuóc Viêt Nam. Ru con ngu? là thê? tho' ðâ`u tiên con tre? Viêt ðu'o'.c nghe. Có nhu~ng câu hát ru con "vô thu'o'?ng vô pha.t" nhu' :

Ví dâ`u con cá nâu canh
Bo? tiêu cho ngo.t bo? hành cho tho'm.


Ví dâ`u câ`u ván ðóng ðinh
Câ`u tre lác le?o gâ.p ghình khó ði.


Có nhu~ng câu tru~ tình ngoa.n mu.c ðuo.c hò trên ruông lúa, trên sông dài nhu :

Sông dài cá lô.i biê.t tam,
Pha?i duyên chô`ng vo. ngàn nam cu~ng chò.


Tho' 6-8 (Luc bát) ðâ`y dâ~y trong dân gian cu~ng nhu' trong van chu'o'ng Viêt Nam. ðac biêt thê? tho' nâ`y chi? có o Viêt Nam mà thôi. Hai câu tho' ðâ`u bát vâ`n o? chu thu' sáu. Vâ`n nhu' thê ðuoc go.i là "vâ`n lu'ng". Câu thú ba bát vâ`n o? chu'~ thú 8 (chu'~ chót) cu?a câu truóc.

Thí du:

Vì nhó mà buô`n

Ðêm qua ra ðúng bò' ao,
Trông cá cá la.n trông sao sao .
Buô`n trông còn nhê.n giang to'.
Nhê.n o'i nhê.n ho'~i nhê.n chò' môi ai.

Thê? tho' Luc bát ðu'o'.c dùng trong hâ`u hêt mo.i tru'ò'ng hop. Trong thi van Viêt Nam truyên Kiê`u và truyên Lu.c Vân Tiên là nhu~ng cuôn tho' dài rât phô? thông ðã ðu'o'.c viêt bàng thê? luc bát.

Thí du 1 :

Tuong tu

Nàng thì chiét bóng song mai,
Ðêm thu ðang ða?ng nha.t cài then mây.
Sân rêu cha?ng ve~ dâu giày.
Co? cao hon thuóc liê~u gâ`y mây phân.

Kim Vân Kiê`u


Thí du 2:

Ngu ông Tu. Toa.i

Nuóc trong ru?a ruô.t sa.ch tron,
Môt câu danh lo.i chi sòn lòng ai.
Này voi mai vi.nh vui vâ`y.
Ngày kia hóng gió ðêm này choi trang.

Luc Vân Tiên cu?a Nguyê~n ðình Chiê?u


Tho' 6-8 (Luc bát) cu~ng thuòng dùng ðê? hát hò giúp vui khi làm viêc ðô`ng áng, do ðó ðôi khi ta cu~ng gap nhu~ng câu trêu choc, bông ðùa.

Thí du :

Ma.t mu.n còn có khi ly`,
Tay em cán giá anh trì sao ra.


Ví dâ`u chô`ng thâp vo. cao,
Qua sông nuóc lón co~ng tao bó mâ`y.


Thâ.m chí, vì tho' luc bát dê~ làm nên trong tho' bình dân "Sáu Trong", có môt ðoan tác gia? còn du nhâp lâ~n ca? tiêng Pháp chung vói tiêng Viêt. Cha?ng han nhu lúc Sáu Trong (nhân vâ.t chính) phân trâ`n tôi lô~i cu?a nguòi vo cu~ vói ông Ca?nh Sát Truo?ng nguòi Pháp nhu sau :

..............................
Jouer la carte luy? ðánh bài,
Perdu cu?a moa? mô.t hai tram ðô`ng.
Fini l'argent lu?y dong.
Parti ðuo`ng lô. lây chô`ng Hàng Sao.
Thua buô`n malade moa? ðau,
Ne pas dormir nhu~ng thao thúc hoài.

Vô Danh


1.2. Tho' Song Thât Luc Bát

Cùng vói thê? tho' 6-8 (Luc bát), còn có thê? tho' Song Thât Luc Bát (7-7/6-8) tuy không ðu'o'.c phô? thông bàng tho' luc bát thuòng nhung cu~ng chiêm môt ðia vi khá quan trong trong thi ca Viêt. ðac biêt thê? tho' nâ`y có mô~i vê' 4 câu tho': hai câu ðâ`u 7 chu~ (vâ`n lu'ng "trác") và hai câu chót thì giu~ thê? Luc bát (6-8) thuòng (vâ`n lu'ng "bàng").

Thí du 1:

Trai? vách quê gió vàng hiu hát,
Mãnh vu~ y la.nh ngát nhu ðô`ng.
Oán chi nhu~ng khách tiêu phòng.
Mà xui phâ.n ba.c nàm trong má ðào.

Cung Oán Ngâm Khúc


Thí du 2:

Nhó nam no. cùng ai lu~ng thu~ng,
Tay bát tay lòng nhu~ng da.n lòng.
Tròi khuya mô.t mãnh trang trong
Mây bay phâp phói bóng hô`ng thuót tha.

Sâ`m Son Buô`n - Vô danh


Thê? tho' Song Thât Luc Bát ít thông du.ng hon thê? tho' Luc Bát.

2. Tho' Viêt Nam Cô? Ðiê?n

Trong chuong mu.c tho' Viêt Cô? Ðiê?n tôi xin liêt kê hai thê? tho' phô? thông nhât là:

Tho' Ngu~ Ngôn, (5 chu'~),
và tho' Thât Ngôn (7 chu'~).

So? di~ ðuoc goi là tho' Cô? Ðiê?n là vì loai tho' nâ`y ðu'o'.c xem nhu' loa.i tho' chính thúc ðu'o'.c da.y trong các tru'ò'ng ho.c truóc thòi Pháp thuôc, so vói thê? tho' luc bát ðuoc qua?ng ðai quâ`n chúng xu? du.ng trong sinh hoa.t hàng ngày.

2.1. Tho' Ngu~ Ngôn (5 chu~)

Loa.i tho' Ngu~ Ngôn (5 chu~) tuong ðôi dê~ làm vì câu ngán và chi? gieo vâ`n o? cuôi câu.

Thí du sau ðây ðuo.c trích dâ~n trong môt bài tho' cu?a Nguyê~n Bính :

...............................
Anh bàn co hô.i sau
Buô`n tênh em lát ðâ`u.
Cá nuóc vói chon tròi
Ðâu dê~ thuòng thây nhau.

...............................
Lác ðác chòm sao thua
La.nh le~o ánh trang mò
Mô.t buóc tiê~n em ra
Tram tình càng ngâ?n ngo


Và bài tho' Mây thu tho'áng mô.ng cu?a Lý Lãng Nhân:

Mây thu thoáng mô.ng

Xuân nào ta ga.p em,
Hoa no? muô.n bên thê`m.
Hè nâ`y im bóng lá,
Tay gôi mô.ng xua tìm.

Tình kia duo`ng bóng mây
Mô.t thoáng rô`i ðô?i thay
Mây tròi không tro? la.i
Sao lòng nhó nhung hoài.


2.1. Tho' Thât Ngôn (7 chu~)

Tho' Thât Ngôn (7 chu~) là thê? tho' ðuoc giói trí thúc Viêt Nam truóc chiên tranh rât u'a chuông, và cu~ng là thê? tho' tuong ðôi khó làm .

Tho' thât ngôn (7 chu'~) có 2 thê? chính :

1. Tho' Tú Tuyêt (tu cú túc 4 câu)
2. Tho' Ðuòng Luâ.t (bát cú túc 8 câu)

Loa.i tho' Thât Ngôn Tú Tuyêt môt bài chi? gô`m có 4 câu, 7 chu~ cho mô~i câu. Rât là hàm súc và cô ðô.ng, loa.i tho' này gói ghém hình a?nh, âm thanh và ca?m tuo?ng cu?a tác gia? chi? trong 4 câu mà thôi. Nhu~ng bài tho' ca?m húng viêt trên vách ðá, trên tuòng, hoac ðê? trang trí trên chén di~a, bình hoa, v.v. thuòng viêt bàng loai tho' Thât Ngôn Tú Tuyêt.

Sau ðây là vài thí du vê` hình thúc cu?a loai tho' Cô? Ðiê?n Thât Ngôn Tú Tuyêt :

Thí du 1:

Gio.t suong trong nhuy. hô`ng

Nu. hô`ng hé nhu.y ðón xuân phong,
Môt gio.t suong sa giu~a ðáy lòng.
Âp u? tình riêng xuân mây ðô.,
Hu~ng hò chiêc lá luo.n ngoài song.

Lý Lãng Nhân


Thí du 2:

Gió thô?i hôm nay lá ru.ng nhiê`u,
Câ.y em ðan hô. tâm tình yêu
Ðêm vê` âp u? lòng anh la.nh,
Cho khoa?n ðêm truo`ng ðo~ qua.nh hiu.

Luu Trong Lu


Thí du 3:

Huyê`n Trân Ca

Anh vói Huyê`n Trân tuy cách xa,
He.n cùng non nuóc bôn mùa hoa,
Là ðôi nha.n tráng tròi xanh biêc,
Nhi.p cánh tung mây vuo.t ha?i hà.

Lý Lãng Nhân


Vì loai tho' Thât Ngôn Tú Tuyêt tuong ðôi dê~ làm ho'n tho' Thât Ngôn Ðuòng Luât (bát cú) 8 câu, cho nên nó cu~ng ðuo.c khá phô? thông trong dân gian. ðôi khi chúng ta cu~ng thây môt vài bài hài huóc, châm biêm, nhu bài sau ðây cu?a Ong câu tôi viêt trên trang ðâ`u cu?a môt quyê?n sách cu~ :

Có tiê`n sám lây ðê? mà coi
Tói mu'o'.n không cho nói hep hòi
Quân tu'? trao ra lòng cha?ng nga.i,
Mât công cho mu'o'.n mât công ðòi.

Le Van Hanh


Trong tho' Viêt cô? ðiê?n, ngoài thê? Thât Ngôn Tú Tuyêt còn có thê? Thât Ngôn Bát Cú Ðuòng Luât. Tho' Ðuòng Luât có 8 câu trong môt bài. Cu~ng nhu thê? tho' Thât Ngôn Tú Tuyêt, tho' Ðuòng Luât phát sinh tù nuóc Trung Hoa và truyê`n sang Viêt Nam tù nhiê`u thê ky?. Tho' Ðuòng ðòi ho?i ky~ luâ.t và ky~ thuâ.t ða.c biêt, mô~i câu tho' ðê`u có phâ.n su. riêng. Hai câu ðâ`u cu?a bài tho' dùng ðê? khai tru'o'ng ðê` tài, hai câu chót dùng ðê? kêt thúc bài tho' và nói lên tâm trang cu?a thi si~. Quan tro.ng nhât là 4 câu giu~a - (ca.p tra.ng và ca.p luâ.n). Bôn câu nâ`y là 4 cây tru. chính cu?a bài tho'. Cha?ng nhu~ng 4 câu ðó pha?i cân xu'ng vê` hình thúc, âm thanh và vâ`n ðiê.u, nó còn pha?i ðôi' nhau thâ.t sát trong hình thúc và ý tuong cu?a thi si~. Luât cân xúng và âm ðiê.u (bàng - trác) trong tho' Ðuòng rât gát gao.

Ðê? ðon cu? mô.t ví du vê` luâ.t cân xúng trong tho' Ðuòng, xin xem sau ðây hai câu tho' ðiê?n hình trong bài Khóc Thi Bàng cu?a vua Tu Ðúc. ðôi vói nguòi thích tho' Viêt cô? ðiê?n, hai câu tho' này ðuoc xêp vào loa.i "tuyê.t bút tuyê.t tình" vì nó ðã diê~n ða.t khá tài tình nô?i khô? ðau cu?a nguòi o? la.i nhó thuong nguòi yêu ðã ra ði vi~nh viê~n. Hình a?nh, vâ`n ðiê.u, âm thanh và ca?m xúc goi ra trong 2 câu tho' nây rât cân xúng, nhip nhàng và hàm súc.

Ðâ.p cô? kính ra tìm lây bóng
Xêp tàn y la.i ðê? dành hoi

Vua Tu Ðúc khóc Thi Bàng


Sau ðây là vài bài tho' ðiê?n hình ðuòng Luât ðê giúp ban ðoc thây ðac ðiê?m cân xúng cu?a tho' Ðuòng Luât :

Mùa thu ngô`i câu cá

Ao thu la.nh le~o nuóc trong veo,
Mô.t chiêc thuyê`n câu bé te?o teo.
Sóng biêc theo làn hoi go.n tí,
Lá vàng truóc gió se? ðua vèo,
Tùng mây lo lu?ng tròi xanh ngát,
Ngo~ trúc quanh co khách váng teo.
Tu.a gôi ôm câ`m lâu cha?ng ða.ng,
Cá ðâu ðóp ðô.ng duói chân bèo.

Nguyê~n Khuyên


Huo?ng nhàn

Mô.t mai mô.t cuôc mô.t câ`n câu
Tho' thâ?n dù ai ðên thê nào.
Ta da.i ta tìm no'i váng ve?,
Ngu'ò'i khôn ngu'ò'i ðên chôn lao xao.

Thu an man truc ðông an giá,
Xuân tám hô` sen ha. tám ao.
Ruo.u ðên gôc cây ta se~ nhap,
Nhìn xem phú quí to. chiêm bao.

Nguyê~n Bi?nh Khiêm


Thu tha huong

Lâm tâm mua bay phu? dâ.m ngàn
Nghe hô`n cô qua.nh mô~i thu sang
ðêm suong gieo na.ng cành xo xác
Ngày lá bay dâ`y da. ngô?n ngang

Lu?a ha. tro vùi non nuóc cu~
Mây thu bo.t biê?n giâc Luong Hoàn
Ngâ.m ngùi liê~u ru~ hô` man mác
Ghê ðá riêng ngô`i ta tho'? than

Lý Lãng Nhân


Bàn vê` su cân xúng trong tho' Ðuòng Luât, nguòi Viêt Nam không thê quên ðuoc thiên tài Hô` Xuân Huong. Sau ðay là búc hoa. rât cân ðôi, nhip nhàn và linh ðông cu?a bài tho' ðánh ðu (trong ngày Têt).

Ðánh Ðu

Bôn cô.t khen ai khéo khéo trô`ng
Nguo`i thì lên ðánh ke? ngô`i trông
Trai cong gôi ha.c khom khom câ.t
Gái uôn lung ong ngu~a ngu~a lòng
Bôn mãnh quâ`n hô`ng bay phâp phói
Ðôi hàng chân ngo.c duô~i song song
Choi xuân có biêt xuân chang tá
Cô.t nhô? ði rôi lô~ bo? không.

Hô` Xuân Huong


Tra?i qua nhiê`u thê ky quen làm tho' Cô? ðiê?n, ngu'ò'i Viêt Nam ðã Viêt hoá ít nhiê`u tho' Ðuòng và ðã du nhâp hoac sáng chê ra mô.t sô thê? thúc gieo vâ`n ðac biêt ðê? thích hop vói ngôn ngu~ Viêt Nam và nhu câ`u sáng tao. Thí du: thê? tho' "Tam ðiêp" và thê? tho' "Nhât Tu'.".

Sau ðây là thê? tho' "Tam ðiêp", chu~ chót cu?a câu tho' ðuoc lâp la.i 3 lâ`n:

Ngu? trua

Tiêng gà bên vách te? tè te
Bóng ác ðã xuyên hé ke? hè
Non mô.t chô`ng cao chon chót vót
Hoa tuoi nam sác toe? toè toe.
Chim tình bâ`u ba.n kia kìa ki?a
Ong nghi~a vua tôi ve? ve? vè
Danh lo.i cha?ng màng ti tí ti?
Ngu? trua tru`a dâ.y khoe? khoè khoe

Vô danh


Sau ðây là thê? tho' "nhât tu". Thê? tho' này chi? dùng có mô.t chu~ o? cuôi câu tho' thú tu. Ví chi? ðuoc xu~ dung mô.t chu~ vâ`n trong câu chót mà thôi, nguòi thi si~ câ`n pha?i có mô.t sô ngu~ vung Viêt dô`i dào cu~ng nhu có biê.t tài xu? du.ng ngôn ngu~ Viêt.

Thí du:

Nu~ng niu

Trang thanh gió mát dê~ màng chi
Ma.c âm an nó la.i ngu? khì
Mì`nh oi chô?i dâ.y em nhò tí
Ði!

Vô danh


Tho' Viêt Cô? ðiê?n ðã tra?i qua mô.t thòi ky` cu.c thi.nh trong van hoá Viêt song song vói thê? tho' Luc Bát phô? thông rông rãi trong dân gian. Tuy nhiên vói su ðô?i thay trên thê giói trong thê ky? thú 20 tho' Viêt Cô? ðiê?n dâ`n dâ`n nhuòng chô~ cho tho' Hiên ðai trên ðã phát triê?n vói su du nhâp cu?a van hoá Tây Phuong và su sáng tao cu?a thê hê Viêt Nam mói.

3. Tho' Viêt Hiên Ðai

Duói chu'o'ng mu.c này tôi xin ðê` câp ðên 2 thê? tho' Hiên ðai vì nó mói xa?y ra trong nhu~ng thâp niên 1940 tro? vê` sau. ðó là thê? tho' 8 chu~, mô~i câu tho' có 8 chu~ và gieo vàn o? cuôi câu; kê tiêp là thê? tho' Mói Phá cách mà vâ`n ðiê.u, sô chu~ trong câu không giói han.

3.1 Tho' Hiên Ðai (8 chu~)

Tho Hien Ðai 8 chu~ cha?ng nhu~ng ðu'o'.c thê hê tre? thòi ðó u'a chuông trong lãnh vuc thi ca, nó cu~ng ðã ðuoc dùng rât manh me~ trong lãnh vuc kich nghê trong thâp niên 1940-60. Hiên nay tho' Hiên ðai 8 chu~ cu~ng vâ~n còn thông dung song song vói thê? tho' thuâ`n túy Luc bát hoac các thê? tho' Viêt Nam khác.

Sau ðây là trích dâ~n cu?a vài bài tho' loai 8 chu~ :

Tra?i bao nam hoa ðào rung máu lu?a
Co? Ðông Ða lai láng tra?i màu xanh
Kháp non song ðuom ve~ khí tinh anh
Thi nòi giông ho?i ðâu hon Nguyê~n Huê.

Trâ.n Ðông Ða - Phan Bôi Châu


và trích trong môt kich ba?n:

.............................
Trong ðêm tôi toàn quân ði hôi ha?
Chúa ðiê`m nhiên la.ng le~ lây còn dao
Trong mi`nh ðã dâu kín tu. khi nào
Kê` gâ`n cô? nguo`i toan bê` tu. sát.

Ki.ch Nguyê~n Huê - Màn Chúa Tri.nh Doan tu sát
Vô danh


và mô.t bài tho' tru~ tình:

Ðêm rùng thông Phan Ri

..................................
Phan Rí Chàm ðêm rùng thông ta.m trú,
Ánh trang buô`n suong nho? gio.t trên cành.
Gió thì thâ`m nhu' go.i mãi tên anh,
Trong giâ'c ngu~ xô bô` em cho.t ðê'n.
Anh mo'? mát nhìn sao khuya lâp lánh.
Ba-lô ðâ`y anh tu'.a gôi ðêm thanh.

Lý Lãng Nhân


Nói ðên tho' Hiên ðai 8 chu~ tât nhiên pha?i ðê` câp ðên Dã Thao, mô.t nhà tho' hiên ðai nô?i tiêng vê` tho' tru~ tình. Sau ðây là trích dâ~n bài Mùa thu cho Anh cu?a Dã Thao làm theo ky~ thuât thê? tho' 8 chu~ mà thi si~ này ðã xu? dung mô.t cách tuyê.t diê.u :

Mùa Thu Cho Anh

Em cho anh mùa thu vàng ru.c sáng
Mùa lá màu thay ðô?i ngát rùng xanh
Mùa uót mi khi mô.ng cu~ không thành
Mùa tan võ tùng cánh tim se sát.

Em cho anh mùa thu nhiê`u thác mác
Mùa luói tình ôm tro.n ca? ðòi em
Mùa ðáng cay chua xót nhu~ng ðêm ðen
Mùa gáng guo.ng sông qua ngày la.ng le~.

Em cho anh mùa thu tình tho? the?
Mùa thâ.t buô`n ta ðã có cùng nhau
Mùa ruo.u say cho quên nô~i khô? ðau
Mùa hò he.n nàm yên tay anh ngu?.

Em cho anh mùa thu ðòi thác lu~
Mùa nu~a vòi nghe ha.nh phúc ði qua
Mùa châ.p chòn ðê? ta tro? vê` ta
Mùa châp nhâ.n biên giói tình ngang trái.

Em cho anh mùa thu lòng tê táí
Mùa co? sâ`u tra?i tha?m lá thu sang
Mùa cây cao thâp nên bóng hai hàng
Mùa thu ðó tay ðan nhau trìu mên.

Em cho anh mùa thu tàn chuyê?n bên
Mùa trang tròn ky? niêm bóng hoàng hôn
Mùa nhó nhung thuong tiêc dâ.y ca? hô`n
Mùa tình tu. quên ðât tròi hiu qua.nh.

Em cho anh mùa thu vê` rât la.nh
Mùa tuong tu ôm gôi mô.ng bo vo
Mùa chua ði ðã nhúc nhói o hò
Mùa suy gâ~m cho ðông sang hiu hát.

Em cho anh thu nô`ng nàng son sát
Giâc mo tình ðã tro.n nghi~a ái ân
Dâ`u xa nhau ðành nhu ta.i sô phâ`n
Mùa thu ây go?i vê` anh tro.n ve.n

Em cho anh mãnh tình thu lô~i he.n
Ðã trê~ ròi, ðòi ðã xê anh oi
Ngo.n tóc mây ðã che? nhánh ðôi ðòi
Giòng sông mát vãn chò anh mãi mãi.

Dã Thao


3.2. Tho' Mói Phá Cách (tho' Tu Do)

Trong su'. tìm kiêm nhu'~ng phu'o'ng thúc mói ðê? diê~n ðat trong lãnh vuc tho', các thi si~ Viêt Nam ðã du nhâp nhiê`u ý tuo?ng cu?a Âu châu và Á châu. Thê? tho' 3 câu cu?a Nhâ.t cu~ng ðã ðuoc áp dung thu? cùng vói nhu~ng thê? tho' khác cu?a Anh My~ Pháp. Nhu~ng công trình thí nghiêm và tao dung này ðuoc liêt chung vào tiêt muc tho' Mói Phá Cách hay tho' Tu Do. áp dung ky~ thuât tho' 3 câu mô.t vài tác gia? Viêt Nam ðã thí nghiêm nhu~ng bài duói ðây :

Trâ`m la.ng

Tro`i nuóc la.ng
Mo hô`
Cá ðóp trang.


Môt bài tho' tu do khác:

Buo`m tráng trong suong chiê`u

Bu'o'`m suong tráng
Trong chiê`u láng
Xa bên bo'`

Thuyê`n theo sóng
Trôi vê` chôn
Ai uóc mong

Bu'o'`m say gió
Ðu'a hô`n ðên
Bên chân tro'`i

Thuyê`n re~ lôi
Xuyên mù kho'i
Ru tuyê.t vo'`i

Hoàng hôn xuông
Ðêm dzâ`n tôi
Suong ðâ`y tro'`i

Thuyê`n anh ðã
Xa ro'`i bên
Xa ái ân

Thuyê`n luót sóng
Phai hình bóng
Trong suong mo'`

Nguòi nghê. si~
Láng hô`n tho''
Trong tiêng to'

Tình yêu mo'i
Êm tu'.a khói
Mái tranh chiê`u

Tình ðã thâm
Nghe ðâ`m âm
Trong nho' nhung

Nguòi yêu hoi'?
Thôi ðùng khóc
Khi phân ky`

Ngày mai ðó
Vui ðâ`y hoa
Nhu giâc mo'

Lý Lãng Nhân


Cu~ng trong truòng phái tho' Mói Phá cách, có mô.t vài thi si~ ðã thí nghiêm loai tho' 4 chu~ nhu bài sau ðây :

Thu ca?m 2000

Mu`a thu lá bay
Nào em có hay
Tình anh tri~u na.ng
Buô`n dâng theo lá ðô~ tràn ðâ`y.

Mùa thu ðên ðây
Hô`n anh ngât ngây
Tình xua ðau xót
Ngày ði ðêm chót tôi suong dzâ`y.

Bình Minh


Sau cùng, bài tho' phá cách sau ðây là mô.t trong nhu~ng thí nghiêm vê` phuong thúc tu do trong cách sáng tác câu tho'. Thi si~ chú trong ðên phâ`n hình a?nh, màu sác và âm thanh nhiê`u hon phâ`n vâ`n ðiê.u thông thuo`ng trong chu~ và trong câu. Nhip ðiê.u cu?a câu tho' do ðó ðuoc diê~n ðat liên tuc không gián ðoan; cho nên câu tho' dài ngán bât thuòng tùy theo hình a?nh, âm thanh và ca?m tuo?ng ðã làm rung ðông tâm hô`n thi si~ lúc ca?m tác.

Chim hoàng hôn

Chiê`u nhe. lan
Trên ðô`i hoang
Ta láng nghe
Trong không gian
Bóng tôi âm thâ`m tràn dâng lên kháp ne~o.

Và ðó ðây
Bát ngát
Ánh tà duong luu luyên ði?nh cao
Nhu thãm nha.c
Muôn cánh chim tro`i vô.i vã thâp ðèn sao.

Lý Lãng Nhân

Kêt Luâ.n

Nhu ðã trình bày bên trên, bài này ðuoc viêt ra dành cho nhóm ðôc gia? My~, Viêt chua có nhiê`u kinh nghiêm hoac không ðuoc dip thu huo?ng dô`i dào vê` van hóa Viêt Nam; ðô`ng thòi vì sinh kê hàng ngày cho nên cu~ng không có nhiê`u thì giò ðê? suu tâ`m hoc ho?i lâu dài vê` van hóa Viêt trong bôi ca?nh ha?i ngoai. Uóc mong nhu~ng su trình bày cu?a tôi se~ giup các ban ðó thu ngán thòi gian tìm hiê?u và thuo?ng thúc tho' Viêt ðuoc nhiê`u hon thì ðó là mô.t phâ`n thuo?ng tinh thâ`n lón lao ðôi vói tôi.

Riêng ðôi vói ban nào muôn làm tho' Viêt mà chu'a biêt bat ðâ`u o? ðâu, tôi xin ðê` nghi ban ây thu? xu? dung loai tho' lu.c bát (6-8) truóc. Loai tho' nâ`y vùa dê~ làm, vùa dê~ truyê`n ca?m hon hâ`u hêt nhu~ng loai tho' Viêt khác vì nó ðã an sâu trong tiê`m thúc cu?a nguòi Viêt, theo ý kiên cá nhân tôi. Sau ðó, cu~ng nên thu? qua loai tho' 5 chu~ (Ngu~ Ngôn), loai 7 chu~ (Thât Ngôn), ðê? làm quen vói vâ`n ðiê.u Viêt ngu~.

Riêng ðôi vói các ba.n ðã quen nhiê`u vói van hóa Tây phu'o'ng này muôn làm tho' Viêt thì xin hãy thu? xu? dung thê? tho' Viêt hiên ðai 8 chu~. Thê? tho' này cho phép ta sáng ta.o mô.t câu dài ðên 8 chu~, cách diê~n ðat do ðó cu~ng có phâ`n dê~ dàng ho'n loa.i 5 chu~ hoa.c 7 chu~ cô? ðiê?n. Vâ`n ðiê.u trong tho' 8 chu~ cu~ng không quá nghiêm khác mà lai còn có mô.t âm ðiê.u ðac biêt cùng vói tính cách cân ðôi và nét ðep cu?a câu tho' (xem thí du. tho' Dã Thão).

Vê` sô câu trong mô.t bài tho' Viêt, theo thiê?n ý, thì nên viêt ít nhât 4 hoac 8 câu cho mô.t bài ngán, 16 câu cho bài co'? trung, và 24 hoa.c 32 câu cho bài co'? dài. Vì tho' vôn câ`n pha?i thi vi. và hàm súc, cho nên hình a?nh, âm ðiê.u và ca?m xúc trong câu tho' quan trong ho'n chiê`u dài cu?a bài tho'. Ngoài trù tru'ò'ng ho'.p pha?i sáng tác truòng ca hay ki.ch ba?n, mô.t bài tho' co'? trung 16 câu thông thu'ò'ng cu~ng ðu? ðê? diê~n ða.t ca?m xúc cu?a tác gia?.

Madison, 2 tháng 3, 2002

To English Version - Version anglaise
To Vietnamese Poetry


Home | Literature | Firmament | Poetry | Science | Great Places | Other | About Us | Contact and Comments

Copyright © 2002-2016 David V. Lee All Rights Reserved

This site is continually updated.